Zien: Verlichting

***

De behoefte aan licht loopt op met de leeftijd.  Een persoon van 60 jaar heeft 10  keer zo veel licht nodig als iemand van 20 jaar.  Licht heeft een duidelijke  invloed op de contrast- en kleurwaarneming.

Voor slechtzienden geldt dat de behoefte aan licht zeer individueel bepaald  dient te worden.  Er zijn geen algemene richtlijnen te geven in de zin van ‘ieder  persoon met cataract heeft behoefte aan veel warm licht’.  De ene slechtziende  ziet het beste bij extra veel licht, de andere functioneert juist beter bij een  laag lichtniveau.

Een goede verlichting kan de visuele mogelijkheden van een slechtziende  vergroten, een slechte verlichting kan een negatief effect hebben.  Verkeerde  verlichting kan bij langdurig gebruik leiden tot klachten over hoofdpijn,  overmatige vermoeidheid of een branderig gevoel achter de ogen.  Storende  elementen moeten dus zoveel mogelijk worden voorkomen.  We noemen hier  bijvoorbeeld te weinig of te veel licht en hinder van direct licht of  reflecties.

Het verrichten van visuele taken bij een te lage verlichtingssterkte kan wel  leiden tot vermoeidheid maar niet tot oogbederf.

Het is belangrijk te onderzoeken welke kleur en welke hoeveelheid licht een  optimaal visueel functioneren mogelijk maken.  Daarbij moet worden bepaald bij  welke verlichting men het beste ziet en bij welke verlichting men zich het  prettigst voelt, zodat het ook gedurende langere tijd is vol te houden.

Soms spreken de uitkomsten van deze bepalingen elkaar tegen en zal er dus een  keuze gemaakt moeten worden: wilt u zo goed mogelijk zien, of wilt u een  comfortabele situatie creëren?  Deze keuze zal vaak van de taak en de situatie  afhangen: gaat het om presteren of om ontspannen?

We kunnen onderscheid maken tussen algemene of basisverlichting enerzijds en  werkplek- of taakverlichting anderzijds.

De basisverlichting maakt het mogelijk om zich goed voort te bewegen en te  oriënteren in een ruimte.  De werkplekverlichting maakt het mogelijk om details  te zien, zoals tijdens lezen, handwerken, snijden van groenten, etc.

Voor het verrichten van taken waarbij een groter beroep wordt gedaan op het  detail- zien heeft men in het algemeen meer licht nodig dan voor de ‘grovere’  taken.

Voor de algemene verlichting geldt in het algemeen dat deze zo egaal mogelijk  dient te zijn, zodat geen donkere hoeken of schaduwwerkingen kunnen ontstaan,  omdat anders een voortdurende aanpassing van het oog wordt gevraagd.

Dit kan bereikt worden door het aanbrengen van meerdere lampen.

De uiteindelijke lichtsfeer wordt niet alleen bepaald door de aangebrachte  hoeveelheid licht, maar ook door de omgeving: in een ruimte waar veel donkere  meubels staan en een donkere vloerbedekking ligt, is het effect heel anders dan  in een lichte ruimte met lichte meubels.

De plek waar men vaak zit (met name als het gaat om een bureauopstelling) dient  zodanig ten opzichte van ramen en armaturen geplaatst te zijn, dat geen hinder  kan ontstaan van direct of indirect invallend licht.

De plaatsing van een beeldscherm dient zodanig te zijn dat geen hinder kan  ontstaan van reflecties van armaturen en daglicht vanaf het beeldscherm.

Daarbij is het belangrijk een werkplek zodanig te kiezen dat er zich geen  hinderlijk licht (b.v.  uitstralende armaturen) in het gezichtsveld bevindt.

Ook moet men proberen reflecties vanaf grote gladde of glimmende oppervlakken te  voorkomen.

Hinderlijk daglicht kan men weren door middel van een goede zonwering  (zonnescherm, horizontale of verticale lamellen, vitrage etc.).

Wanneer men snel last heeft van (fel) zonlicht kan men gebruik maken van een  goede zonnebril, pet of zonneklep.  Er bestaan ook filters die ook het licht aan  de zijkant en bovenkant afschermen in de vorm van achterhangers of  overzetbrillen.

* het voldoende afschermen van de lichtbronnen in de kijkrichting;
* het contrast tussen lichtbron en achtergrond zo klein mogelijk maken (geen  heldere lamp of lampenkap tegen een donkere achtergrond plaatsen);
* storende lichtbronnen buiten het gezichtsveld plaatsen.  Lees- en  werkplekverlichting niet vóór, maar naast of boven de gebruiker plaatsen;
* het oppervlak van werktafels zo mat mogelijk uitvoeren.  Bijvoorbeeld geen  glazen tafelblad, geen glimmende toetsen op een toetsenbord;
* niet met het gezicht naar het raam gekeerd gaan zitten.

Steeds geldt dat we het licht dáár moeten brengen waar we het nodig hebben.

Voor de werkplekverlichting kan gekozen worden uit vele verschillende soorten  armaturen.  Bij het maken van de keuze moet men vooral letten op de  lichtopbrengst en de mate waarin het licht gespreid wordt.  Ook is het bij de  werkplekverlichting zeer belangrijk voor een goede afscherming van de lichtbron  te kiezen, om te voorkomen dat men direct in het licht kan kijken.  Hinderlijke  reflecties van het papier (b.v.  bij glimmende tijdschriften) dienen vermeden te  worden, door de armatuur zodanig op te stellen dat het gereflecteerde licht niet  op het gezicht kan schijnen.

Bij gebruik van een bureaulamp in combinatie met een concepthouder moet men er  voor waken dat het licht van de lamp ook niet op het beeldscherm reflecteert.

In de keuken is het belangrijk goed licht op de handen te hebben, b.v.  bij het  werken aan het aanrecht.  Wanneer men alleen kan beschikken over een lamp aan het  plafond, staat men zichzelf vaak in het licht.  Door TL-buisjes onder de  bovenkastjes te plaatsen, zorgt men voor genoeg licht op de handen.

Algemene verlichting en werkplekverlichting moeten in de juiste verhoudingen  gebruikt worden.  In het algemeen geldt dat een optimale situatie ontstaat  wanneer er sprake is van een verhouding van 1 staat tot 3 staat tot 10 (1:3:10)  tussen de lichtniveaus van respectievelijk de wijde omgeving, de naaste omgeving  en de directe werkplek.  Voor slechtzienden kunnen de verhoudingen 1:3:5:10  gelden.

Met deze verhoudingen wordt voorkomen dat er door te grote overgangen  adaptatie-problemen ontstaan.

Hieronder zullen we nog enkele begrippen behandelen rondom verlichting die  belangrijk zijn.

3. BEGRIPPEN ROND VERLICHTING

3.1 Luminantie

3.2 Verlichtingssterkte

3.3 Contrast

4. SCHEMA AANBEVOLEN  VERLICHTINGSSTERKTES

U bent bezoeker nummer:
Statistieken