Hulp » Mobiliteit & Toegankelijkheid

Mobiliteitshulpmiddelen en toegankelijkheidsaanpassingen

Bron:

* Deze tekst is gedeeltelijk gebaseerd op een informatiefolder van de dienst Toegankelijkheid van Blindenzorg Licht en Liefde vzw. Het onderstaande is slechts een beknopte uitleg rond mobiliteit en toegankelijkheid voor visueel gehandicapte personen.
* Harry Hoitzing, Laat je niets in de weg leggen.

1. HULPMIDDELEN
1.1 Witte stok
1.1.1 Herkenningsstok
1.1.2 Taststok
a) Hoe kan je de taststok gebruiken?
1.1.2.1 Tikmethode
1.1.2.2 Schraaptechniek
b) Hoe kun je je met de taststok verplaatsen in het verkeer?
1.1.3 Steunstok
1.2 Blindengeleidehond
1.3 Tandem
1.4 Routes aanleren
1.4.1 Mobiliteitsinstructeur
1.4.2 Reliëfkaart
1.5 Rateltikker
1.6 Varia
2. AANPASSINGEN
2.1 Natuurlijke looplijnen (gidslijnen)
2.2 Kunstmatige looplijnen
2.2.1 Waarschuwingstegels (noppentegels)
2.2.2 Ribbeltegels
2.2.3 Informatietegels

3. MEER INFO?

***

1. HULPMIDDELEN

1.1 Witte stok

De witte stok wordt ook wel eens “blindenstok” genoemd. Hij wordt meestal gebruikt door (zwaar) slechtziende en blinde personen.
Bij de aanvraag om machtiging dient de oogarts een attest op te stellen waaruit blijkt dat je na optische correctie, voor elk oog hetzij een gezichtsscherpte van 1/10 of minder, hetzij een gezichtsveld van minder dan 20° hebt.

1.1.1 Herkenningsstok

Er zijn slechtzienden die een herkenningsstok gebruiken. Een herkenningsstok wordt meestal gebruikt bij het oversteken. Een herkenningsstok is zoals het woord al zegt: bedoeld om door anderen herkend te worden, te laten zien dat iemand slechtziend is. Een herkenningstok kan niet worden gebruikt om je weg te vinden of om obstakels te herkennen en te omzeilen. Daarvoor is een herkenningsstok te kort.
Als slechtziende zul je je anders oriënteren als je je wilt verplaatsen, dan mensen die blind zijn. Blinden gebruiken, in tegenstelling tot slechtzienden, een taststok. Als je als slechtziende een taststok gebruikt, is dat veelal een herkenningsstok. Het gebruik van een herkenningstok hangt af van je eigen wensen.
Als je denkt dat een herkenningsstok voor jou nuttig kan zijn, dan kun je die kopen bij de regionale centra / blindennazorgwerken. Zeker in moeilijke situaties kan het erg handig zijn. Je hebt ook badges waar het woord “slechtziend” op staat, die je kunt opspelden.
Als je je als slechtziende in het verkeer wilt verplaatsen, dan gebruik je niet altijd herkenningsstok. Dit in tegenstelling tot blinden die wel een taststok gebruiken. Zij gebruiken hun taststok om de weg voor zich te verkennen. Sommige slechtzienden vinden het wel handig om in het verkeer een herkenningsstok te gebruiken. Je wordt immers door anderen herkend als slechtziende. Je hebt, als je slechtziend bent, andere mobiliteitsproblemen dan iemand die blind is. Als je slechtziend bent, oriënteer je je veelal op kleuren en/of contrastverschil.

1.1.2 Taststok

Iemand die blind is, gebruikt een taststok om zich zelfstandig, bewust en veilig te kunnen verplaatsen in het verkeer. De taststok heeft naast de functie van de weg voor je te verkennen en obstakels te herkennen en te omzeilen ook een signaalfunctie. De signaalfunctie wil zeggen dat andere verkeersdeelnemers kunnen zien dat iemand met een taststok blind (of zeer ernstig slechtziend) is.
Daarnaast maakt de blinde persoon ook gebruik van zijn gehoor om zijn weg te vinden en obstakels te herkennen.
a) Hoe kan je de taststok gebruiken?
Je kunt de taststok op twee manieren gebruiken. De eerste methode noemen we de “tikmethode” en de tweede noemen we de “schraaptechniek”. Sommigen van ons noemen de schraaptechniek ook wel de “veegtechniek”.
1.1.2.1 Tikmethode
Laten we beginnen met de tikmethode. Je houdt je taststok in je rechter- of linkerhand. Dan beweeg je de taststok schouderbreed van links naar rechts voor je lichaam langs waarbij de punt van de taststok telkens op de grond tikt.
1.1.2.2 Schraaptechniek
De andere techniek is de schraaptechniek. Deze techniek wordt veelal gebruikt in gebouwen. Maar ook bij het in- en uitstappen van bus, tram en trein en bij verkeersaanpassingen zoals geleidelijnen. Je neemt je taststok in je rechter- of linkerhand en schuift de taststok van links naar rechts over de grond. Op deze wijze kun je snel en adequaat obstakels herkennen en omzeilen.
b) Hoe kun je je met de taststok verplaatsen in het verkeer?
Laten we er vanuit gaan dat je hebt geleerd hoe je met een taststok en je gehoor je zelfstandig, bewust en veilig kunt verplaatsen in het verkeer.
Het geluid dat je taststok geeft als je ermee op de grond tikt, vertelt je waar je op tikt, bijvoorbeeld als je gebruik maakt van een zogenoemde hard/zacht verkanting. Een hard/zacht verkanting kan een grasrand zijn die pal naast een stoep ligt.
Als je met je taststok op het gras tikt, zal je een ander geluid horen dan wanneer de taststok op een betonnen stoeptegel tikt.
Ook kun je gevels van huizen en/of gebouwen gebruiken om je weg te kunnen volgen. Op deze wijze gebruik je de gevel als geleiding.
Uiteraard zijn er meer van deze natuurlijke gidslijnen, zoals tuinmuurtjes, hekjes, bloembakken e.d. Het zal duidelijk zijn dat je, als je de taststok op de juiste wijze gebruikt, er veel plezier van kunt hebben.

1.1.3 Steunstok

Er bestaat nog een derde vorm, dat is de witte steunstok, een herkenningsstok die tevens als wandelstok fungeert, voor hen die ook nog slecht ter been zijn. Sommige blinde en slechtziende ouderen, die slecht ter been zijn, maken tegenwoordig ook wel gebruik van een witte rollator, met rode banden.

1.2 Blindengeleidehond

Je kan om verschillende redenen kiezen voor een trouwe viervoeter: Je kan niet goed met je stok overweg, je bent bang in het verkeer als je alleen weg bent met een stok, je voelt je niet vrij met een stok alleen, je wil sneller ergens naartoe geraken, … Een blindengeleidehond kan dan soelaas brengen. Meer informatie hierover vindt u in de aparte rubriek Geleidehond en bij de artikelenrubriek over geleidehonden.

1.3 Tandem

Ideaal natuurlijk een fiets voor twee personen achter elkaar. De slechtziende of blinde persoon neemt achteraan plaats en de voorrijder, de goedziende persoon, kan de tandem besturen. Natuurlijk moeten wel beide personen trappen -).

1.4 Routes aanleren

1.4.1 Mobiliteitsinstructeur

Om een route te leren kennen, kan je de mensen uit je directe omgeving vragen of zij je de belangrijkste aandachtspunten uit de route willen vertellen. Doch de ervaring heeft geleerd dat mobiliteitinstructeurs op een goede wijze kunnen overbrengen wat je als slechtziende of blinde nodig hebt om zo veilig mogelijk op je plaats van bestemming te komen. Ik denk dat het nuttig is om eerst samen met de mobiliteitinstructeur de route te lopen. Natuurlijk kun je, als je de route een paar keer met een mobiliteitinstructeur hebt gelopen, aan je huisgenoot of partner vragen om de route met hen door te lopen. Hoe vaker je de route loopt, des te gemakkelijker zul je de dingen herkennen.

1.4.2 Reliëfkaart

Een andere manier om je weg te kunnen vinden is met behulp van een reliëfkaart. Op dit moment zijn er van verschillende locaties reliëfkaarten gemaakt. De locaties kunnen zowel steden en dorpen als stations en stationspleinen zijn.
Op de reliëfkaart staat meestal in de linker bovenhoek een legenda. In de legenda staat vermeld wat de symbolen op de kaart betekenen. Verder staat op de kaart: de route, faciliteiten die in de route aanwezig zijn en de obstakels die je tegen kan komen. Even terug naar de symbolen. Deze symbolen geven je de informatie of er een trap in de route is of waar de telefooncel is of waar de loketten zijn om een treinkaartje te kunnen kopen en waar het trottoir, rijweg, voetgangersoversteekplaatsen en de bebouwing zijn. Met je vingers kan je de kaart aftasten om de voor jou belangrijke informatie te krijgen. Uiteraard is het voor slechtzienden ook mogelijk de reliëfkaart te gebruiken. Sommige reliëfkaarten zijn voorzien van kleuren.

1.5 Rateltikkers

Rateltikkers staan aan oversteekplaatsen als hulp voor blinden en slechtzienden; zij kunnen nl. op een knop drukken en krijgen dan te horen wanneer ze kunnen oversteken; het apparaat maakt dan een ratelend geluid.
Waarvoor worden ze gebruikt?
- om blinden en slechtzienden te waarschuwen of zij kunnen oversteken.
Waar worden ze aangebracht?
- in voetgangersverkeerslichten.

1.6 Varia

Er zijn nog verschillende hulpmiddelen of aanpassingen voor visueel andersvaliden. Zo zijn er sprekende kompassen en kompassen in braille, badges met het opschrift “Ik ben slechtziend”, … Hier een aantal diverse herkenningstekens voor onze doelgroep.
Wist je trouwens dat 3 zwarte bollen op een fel gele achtergrond duiden op een internationaal kenteken van een visueel gehandicapte sporter?

2. AANPASSINGEN

2.1 Natuurlijke looplijnen (gidslijnen)

Als slechtzienden of blinden op pad zijn met hun witte stok, gebruiken ze meestal natuurlijke looplijnen (gidslijnen), zoals gevels of trottoirboorden, muren, relings enz. ‘t Is natuurlijk belangrijk dat er genoeg ruimte is naast de natuurlijke looplijnen, zowel in de hoogte als in de breedte. Obstakels in het midden van de looplijn zijn dan ook uit den boze.

2.2 Kunstmatige looplijnen

Wanneer er geen gidslijnen zijn, kunnen kunstmatige looplijnen (geleidelijnen) worden aangelegd. Dat gebeurt met reliëftegels. De zichtbaarheid van tactiele markering voor slechtzienden en het aftasten van de voelbare informatie is voor de blinden van belang.
In geleidelijnen zijn veelal aftakkingen aangebracht. Deze aftakkingen noemen we keuzepunten. Keuzepunten zijn, zoals het woord al zegt, bedoeld om de keus te kunnen maken om naar links, rechts of rechtdoor te kunnen gaan. Het keuzepunt bestaat uit een plateau rubber van 600 mm x 600 mm.
Net als bij de hard/zacht verkanting voel en hoor je wanneer je met je taststok op een ander materiaal komt. Sommigen van ons voelen ook met hun voeten of ze op een ander materiaal komen. Je kunt in dit geval duidelijk het verschil voelen tussen rubber en beton. Het rubber van keuzepunten is meestal van een zwarte of gele kleur voorzien. Bewust is gekozen voor een contrasterende kleur, slechtzienden die kleuren gebruiken in hun mobiliteit kunnen gebruik maken van deze voorziening.
Er bestaan drie soorten tegels voor blinden en slechtzienden:
1. Waarschuwingstegels (noppentegels)
2. Ribbeltegels
3. Informatietegels

2.2.1 Waarschuwingstegels (noppentegels)

Waarschuwingstegels duiden op gevaarlijke punten. Deze tegels hebben een noppenpatroon. Ze zijn te vinden aan oversteekplaatsen, dalende trappen, waterpartijen en klapdeuren.

2.2.2 Ribbeltegels

Ribbeltegels duiden de juiste looprichting aan. De groeven volgen de looprichting.
Waarvoor dienen deze tegels?
- als geleiding
Waar worden ze gebruikt?
- in geleidelijn (geleidelijn dient 600 mm breed te zijn)
Afmeting tegels:
- 300 x 300 mm
Materiaal:
- beton
Kleur:
- wit of geel
Waar worden deze tegels aangebracht?
- bij alle voetgangersoversteekplaatsen
- in de middenberm
- vluchtheuvels
- in complexe verkeerssituaties (bijv. waar de natuurlijke gidslijn ontbreekt)

2.2.3 Informatietegels

Informatietegels signaleren belangrijke punten. Ze zijn gemaakt van rubber. Ze worden gebruikt om een bushalte aan te duiden, om een aftakking van een geleidelijn te signaleren of als infotegel, bijvoorbeeld aan de ingang van een belangrijk openbaar gebouw zoals het gemeentehuis.
Waarvoor dienen deze tegels?
- als attentie/waarschuwing.
Waar worden ze aangebracht?
- bij aftakkingen in geleidelijnen (ook wel keuzepunt genoemd)
- bij Voetgangersoversteekplaatsen (VOP’s)
- waar de stoeprand verlaagd of afgeschuind is
- bij het begin van een trap
- bij bus- en tramhalte
- bij obstakels die niet met de taststok kunnen worden gezien, zoals bijvoorbeeld fietsklemmen, bloembakken en reclameborden
Afmeting tegels:
- 300 mm x 300 mm
- 600 mm x 600 mm
Materiaal:
- betonnen tegel met rubberpet
- geheel van rubber
Kleur:
- zwart of geel

3. MEER INFO?

Materiaal, kleurcontrasten, structuur, niveauverschillen, geluidssignalen, pictogrammen, licht en verlichting, enz. kunnen allemaal belangrijke elementen zijn voor blinde en slechtziende personen, natuurlijk wanneer deze op een correcte manier aangebracht worden.

  1. 100 vragen over blindheid en slechtziendheid: Algemene informatie, lezen en schrijven, reizen, school, werk, huishouden, hobby’s en vrije tijd.
  2. AccessibleEurope.net: Op deze site vindt u links naar Belgische en Nederlandse websites die zich bezighouden met toegankelijkheid voor mensen met een handicap.
  3. Artikels rond Mobiliteit: Opgelet: Link naar rubriek “Artikels”!
  4. Belgische links rond mobiliteit & toegankelijkheid voor blinden en slechtzienden
  5. Bliksem: BLIKSEM staat voor “BLinden Info Kanaal Services Evenementen Mailgroep”. Dit is geen discussielijst maar een lijst voor aankondigingen. Via deze lijst kunnen organisaties, verenigingen enz. hun informatie op een snelle manier bij visueel gehandicapten brengen.
  6. Laat je niets in de weg leggen in … openbare gebouwen: Artikel onder de rubriek “Artikels – Mobiliteit”.
  7. Meer informatie over de richtlijnen voor de aanpassing van gebouwen voor visueel gehandicapten (website van Blindenzorg Licht en Liefde).
  8. Mobiliteit.start.be: Verzameling van sites over mobiliteit.
  9. Mobiliteitsaanpassingen voor blinden en slechtzienden: Artikel onder de rubriek “Artikels – Mobiliteit”.
  10. Nederlandse links rond mobiliteit & toegankelijkheid voor blinden en slechtzienden
  11. Toegankelijkheidsgids Brugge 2002: Wil een goede wegwijzer zijn voor personen met een mobiele beperking die de stad willen bezoeken. Op basis van de gids kunnen personen met mobiliteitsproblemen vooraf nagaan welke voorzieningen en gebouwen, zelfstandig of met assistentie, toegankelijk zijn.
  12. VIAKAN (signalisatiemiddelen voor blinden en slechtzienden)
    Kasteelstraat 8b
    1650 Beersel
    Tel.: (02)331 25 63
    Fax: (02)331 25 62
    E-mail:

Laatst bijgewerkt op 24 juni 2011 – 12:52